X
تبلیغات
گیاهان دارویی و معطر ایران
گیاهان دارویی و معطر ایران Medicinal and Aromatic Plants of Iran

.

کتاب بیماری های گیاهان دارویی (جلد اول) منتشر شد

.

Medicinal plant diseases Book 3

.

پیشگفتار
گياهان دارويی در تأمين بهداشت و سلامتی جوامع هم به لحاظ درمان و هم پيشگيری از بيماريها از ارزش و اهميت خاصی برخوردار بوده و هستند. بنابراین تلاش های زیادی جهت افزایش تولید و یا کاهش تلفات ناشی از عوامل مختلف از جمله شناسایی و مبارزه با آفات و بیماری صورت می گیرد. با توجه به این اهم، ما نیز بر آن شدیم تا با فراهم آوردن این مجموعه که حاوی آخرین اطلاعات در زمینه بیماری های گیاهان دارویی می باشد، گامی در جهت هموار ساختن مسیر این صنعت نو پا در کشور برداریم. جلد اول کتاب که هم اکنون در دستان شماست حدود 30 گیاه را در بر دارد، جلد دوم نیز که در بردارنده 30 گیاه دیگر خواهد بود، در دست آماده سازی است. مطالب کتاب حاضر بر اساس ترتیب حروف الفبای نام فارسی گیاهان دارویی تنظیم شده است. در مورد هر گیاه ابتدا مقدمه ای در مورد آن ارائه شده و سپس بیماری های آن به ترتیب بر اساس نوع بیماری اعم از قارچی، باکتریایی، نماتدی، ویروسی و ... پرداخته شده است. با توجه به این که برخی از بیماری ها از اهمیت خاصی برخوردار نیستند و در منابع فقط به ذکر گزارش جداسازی آنها پرداخته شده است، در این کتاب نیز به دلیل ماهیت پژوهشی بودن و اهمیت آخرین یافته ها اکثر موارد ارائه شده اند. لازم به ذکر است که برخی از گیاهان دارویی مهم فاقد بیماری خاصی بوده و علت آن نیز معمولا به دلیل وجود مواد ضد انگلی موجود در آنها می باشد و بنابراین فقط مقدمه ای در مورد خود گیاه و همچنین گزارش یا عدم گزارش بیماری ذکر شده است. علی رغم اینکه مطالعات زیادی روی بیماری های گیاهان دارویی در ایران انجام نشده است، در این کتاب سعی بر آن بوده است تا به تمامی تحقیقات انجام شده اشاره شود. بی شک علی رغم تلاش مؤلفین، این کتاب خالی از اشکال نیست و برای بهینه شدن کتاب در چاپ های بعدی به نظرات و پیشنهادات خوانندگان و صاحبنظران گرامی نیاز دارد. نگارندگان مراتب تشکر و قدردانی خود را نسبت به آقایان مهندس عباداله عبادی و مهندس ابوالفضل علیرضالو جهت ویراستاری علمی و ادبی این اثر و ارائه پیشنهادهای ارزنده ابراز می نمایند.

.

 دکتر ناصر صفایی       مهندس ولی الله مهدیزاده

مهندس محمدتقی عبادی         دکتر عباس سعیدی

.

.

کتاب بیماری های گیاهان دارویی

.

فهرست مطالب

پیشگفتار
فصل اول: مقدمه ای بر گیاهان دارویی
فصل دوم: مقدمه ای بر بیماریهای گیاهی
انواع بیمارگرهای گیاهی
قارچ ها
پروكاريوتهاي بيماريزای گياهان
باکتریها
ویروس ها
ویروئیدها
نماتدها
علائم بیماریهای گیاهی
فصل سوم: اسفرزه
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اكولوژيكي و پراکنش
بیماری های اسفرزه
سفیدک کرکی
عامل بیماری
مرگ گیاهچه
پژمردگی
سفیدک پودری
سوختگی برگی
بیماری‌های ویروسی
فصل چهارم: انجدان رومی
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اكولوژيكي و پراکنش
بیماریهای انجدان رومی
زنگ
سایر بیماری ها
فصل پنجم: اَنیسون
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اكولوژيكي و پراکنش
بیماریهای انیسون
سوختگی پاسالورایی
زنگ آنیسون
سایر بیماریها
فصل ششم: آویشن
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اكولوژيكي و پراکنش
بیماریهای آویشن
زنگ آویشن
خشکیدگی بوته های آویشن
فصل هفتم: بابونه آلمانی
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اکولوژیکی و پراکنش
بیماریهای بابونه آلمانی
سفیدک پودری
سفیدک داخلی
سایر بیماریها
فصل هشتم: بنگدانه
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اكولوژيكي و پراکنش
لکه برگی
سوختگی برگی
سوختگی گیاهچه
پوسیدگی ساقه
پوسیدگی ریشه
سوختگی باکتریایی
موزائیک بنگدانه
موزائیک سبز
نماتد ریشه گرهی
فصل نهم: بومادران
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و كاربردها
نیازهای اكولوژیكی و پراکنش
بیماری های بومادران
کپک خاکستری
سایر بیماری ها
فصل دهم: پروانش
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و كاربردها
نیازهای اكولوژيكي و پراکنش
سرخشکیدگی
پوسیدگی ساقه
لکه برگی
سوختگی برگی
لکه نشانه ای
سوختگی برگی
پوسیدگی پایه
پوسیدگی طوقه و ریشه
مرگ گیاهچه
سوختگی گل
سوختگی بوتریتیسی پروانش
بیماری های موزائیکی
ویروس پژمردگی لکه‌ای گوجه‌فرنگی
فیلودی یا ریزبرگی
زردی مینا
باکتری سخت کشت
فصل یازدهم: پروانش صغیر
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اكولوژيكي و پراکنش
بیماریهای پروانش صغیر
سوختگی بوتریتیسی
سوختگی ساقه
سر خشکیدگی
پوسیدگی ریشه
نماتدها
زردی مینا
موزاییک خیار
فصل دوازدهم: تاتوره
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اكولوژيكي و پراکنش
بیماری های تاتوره
لکه برگی
سوختگی برگی
سوختگی برگی و پوسیدگی میوه
پوسیدگی ریشه
موزائیک بدشکلی
پژمردگی ویروسی
ریزبرگی
موزائیک
پوتی ویروس اچ توتون
ویروس کلمبیایی تاتوره
فصل سیزدهم: ترخون
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اكولوژيكي و پراکنش
زنگ قهوه ای
پوسیدگی ریشه، طوقه، شانکر ساقه و سوختگی شبکه ای رایزوکتونیایی
فصل چهاردهم: جین سنگ
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اكولوژيكي و پراکنش
بیماری های جین سنگ
آنتراکنوز
سفیدک پودری
سوختگی برگی
سوختگی برگ و ساقه بوتریتیسی
پوسیدگی ریشه
الف- پوسیدگی فایتوفتورایی ریشه
مرگ گیاهچه‌
پوسیدگی سیاه ریشه
ریشه زنگی و لکه زنگی
نماتد مولدگره ریشه
سوختگی باکتریایی
بیماری های غیر مسری
فصل پانزدهم: ختمی دارویی
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اكولوژيكي و پراکنش
بیماری های ختمی
زنگ
بوته میزی فوزاریومی
آنتراکنوز
فصل شانزدهم: خشخاش
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اكولوژيكي و پراکنش
بیماریهای خشخاش
بیماری های قارچی
سوختگی نشا و مرگ گیاهچه
لکه برگی ها
سوختگی های برگی
سفیدک داخلی
سفیدک پودری
آلودگی های کپسول
پژمردگی و پوسیدگی های ریشه
پوسیدگی نرم باکتریایی
بیماری های ویروسی
ویروس لکه حلقوی کلم
ویروس زردی چغندرقند
ویروس موزاییک زردی لوبیا
ویروس موزائیک شلغم
موزائیک خشخاش
بیماری فیتوپلاسمایی
فصل هفدهم: رازک
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اكولوژيكي و پراکنش
بیماری های رازک
پوسیدگی سیاه ریشه
سوختگی نوک میوه و شانکر رازک
پژمردگی یا شانکر فوزاریومی
سفیدک داخلی
سفیدک پودری
پوسیدگی قرمز طوقه
پژمردگی ورتیسلیومی
بیماری های باکتریایی
بیماری های نماتدی
نماتد کیست
ویروئیدها و ویروس ها
فصل هجدهم: رازیانه
معرفی و گیاهشناس
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اکولوژیکی و پراکنش
بیماری های رازیانه
سفیدک پودری
سوختگی رامولاریایی
پوسیدگی اسکلروتینیایی ساقه
مرگ آلترناریایی گیاهچه
سایر بیماری ها
فصل نوزدهم: رزماری
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اكولوژيكي و پراکنش
بیماری های رزماری
پژمردگی
گونه های فایتوفتورا
گونه های رایزوکتونیا
گونه های فوزاریوم
سفیدک پودری
سایر بیماری ها
فصل بیستم: زردچوبه
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اكولوژيكي و پراکنش
بیماری های زرد چوبه
پوسیدگی ریزوم
سوختگی (بلاچ) برگی
لکه برگی
بلاست برگی
پوسیدگی های انباری
بیماری های نماتدی
سوختگی باکتریایی
فصل بیست و یکم: زرشک
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اكولوژيكي و پراکنش
بیماری های زرشک
لکه برگی
آنتراکنوز
سفیدک های پودری
پژمردگی ورتیسلیومی
زنگ سیاه
لکه برگی باکتریایی
فیلودی زرشک
فصل بیست و دوم: زعفران
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اکولوژیکی و پراکنش
بیماری های زعفران
پوسیدگی های ریشه
پوسیدگی استروماتینیایی ریشه
پوسیدگی پیتیومی ریشه
پوسیدگی فوزاریومی پیاز زعفران
پوسیدگی ماکروفومینیایی
پوسیدگی اسکلروتینیایی
پوسیدگی پنیسلیومی
باکتری سودوموناس
ویروس موزائیک نرگس
ویروس شکستگی گل زعفران
فصل بیست و سوم: زيره سبز
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اکولوژیکی و پراکنش
بیماری های زیره سبز
پژمردگی فوزاریومی
سوختگی زیره سبز
سفیدک پودری
پوسیدگی ریشه
فصل بیست و چهارم: زیره سیاه
معرفی و گیاهشناسی زیره سیاه ایرانی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اكولوژيكي و پراکنش
بیماری های زیره سیاه ایرانی
معرفی و گیاهشناسی زیره سیاه اروپایی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اکولوژیکی و پراکنش
بیماریهای زیره سیاه اروپایی
فصل بیست و پنجم: سنا
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اكولوژيكي و پراکنش
بیماری های سنا
مرگ گیاهچه‌
سوختگی برگی
لکه برگی
سایر بیماری ها
فصل بیست و ششم: سنبل الطیب
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اكولوژيكي و پراکنش
بیماری های سنبل الطیب
زنگ
سفیدک پودری
پوسیدگی اسکلروتینیایی
سایر بیماریها
فصل بیست و هفتم: سنبل ختایی
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اكولوژيكي و پراکنش
بیماری های سنبل ختایی
فصل بیست و هشتم: سیاه دانه
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اكولوژيكي و پراکنش
بیماری های سیاه دانه
فیلودی
پژمردگی فوزاریومی
پوسیدگی ذغالی
فصل بیست و نهم: شابیزک
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اكولوژيكي و پراکنش
نکروز برگی
لکه برگی
پوسیدگی‌های ریشه
1- پوسیدگی پیتیومی ریشه شابیزک
2- پوسیدگی فوزاریومی ریشه شابیزک
3- پوسیدگی فیتوفتورایی ریشه شابیزک
پوسیدگی طوقه
موزائیک شابیزک
پیسک شابیزک
فصل سی‌ام: شیرین بیان
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اکولوژیکی و پراکنش
بیماری های شیرین بیان
لکه برگی نیگروسپورایی
لکه برگی سرکوسپورایی
سوختگی برگی
زنگ
پوسیدگی ریشه، پوسیدگی یقه و پژمردگی
فصل سی‌ویکم: گل انگشتانه
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اکولوژیکی و پراکنش
بیماریهای گل انگشتانه
آنتراکنوز
لکه برگی
سایر بیماری های قارچی
بیماری‌های ویروسی
فصل سی‌ودوم: نعناع فلفلی
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اکولوژیکی و پراکنش
بیماری های نعناع فلفلی
زنگ
پژمردگی ورتیسلیومی
پوسیدگی ساقه و استولون
سفیدک پودری
پوسیدگی فومایی ساقه
سفیدک پودری
سوختگی برگ
پژمردگی فوزاریومی
فصل سی‌‌ و سوم: همیشه بهار
معرفی و گیاهشناسی
خواص درمانی و کاربردها
نیازهای اکولوژیکی و پراکنش
بیماری های همیشه بهار
سفیدک پودری
پوسیدگی اسکلروتینیایی
سوختگی آلترناریایی
نماتد ریشه گره ای
فيلودي
ویروس رگبرگ زردی شبکه‌ای
سایر بیماری های ویروسی
منابع



.

دفتر فروش:
تهران، خیابان انقلاب،  بین خ ۱۲ فروردین و خ فخر رازی، پاساژ ظروفچی، طبقه سوم، واحد 11.
انتشارات آموزش و ترویج کشاورزی

همراه :  09127370631
تلفن تماس: 66963126-021   
تلفکس:  66403452-021

قیمت پشت جلد: 21000 تومان


برای خرید الکترونیکی این کتاب می توانید به وبلاگ انجمن علمی بیماری شناسی گیاهی دانشگاه تربیت مدرس مراجعه نمایید.

.

+ نوشته شده در  دوشنبه 4 آذر1392ساعت 22:8  توسط محمدتقی عبادی  | 

.

روز گیاهان دارویی و معطر ایران


گیاهان دارویی از دیرباز نقش مهمی در سلامت و معیشت جامعه ایران داشته اند. چه بسیار افرادی که بواسطه دسترسی به این موهبت الهی از خطر مرگ رهایی یافته و چه بسیار مردمی که با برداشت از طبیعت یا کاشت آنها سبب امرار معاش خانواده ای گردیده اند. گیاهان دارویی بر خلاف سایر مواردی که در اثر گذر زمان کارکردشان را از دست داده اند، همچنان در زندگی روزمره مردم نقش آفرینی می کنند و حتی به عنوان ماده اولیه کارخانجات داروسازی نیز اهمیت یافته اند.

حال با این مقدمه قصد دارم نکته ای تقریبا مغفول مانده را بیان نمایم. نامگذاری روزی در تقویم رسمی کشورمان با عنوان روز گیاهان دارویی و معطر! البته از این جهت آن را تقریبا مغفول مانده می دانم که سال گذشته انجمن گیاهان دارویی ایران تصمیم گرفت با رایزنی با نهادهای مسئول، این کار را انجام دهد ولی به سرانجامی نرسید.

ایران با داشتن در حدود 2500 گونه گیاه دارويي، عطري، ادويه‌‌اي، آرايشي و بهداشتي روزی را به این نام ندارد ولی آمریکا با 1800 گونه گیاه دارويي، روزی را با عنوان Herb Day بهمراه جشنی مفصل برگزار می کند.

روز گیاهان دارویی و معطر - Herb day

لوگوی روز گیاهان دارویی در آمریکا


چرا نباید در یک روز از سال به مسئولین ذیربط یادآور شویم که سلامت جامعه نیاز به توجه به این مخلوق پرفایده ی خداوند دارد! همان موجودی که در طب سنتی کشورمان جایگاهی بس رفیع دارد و حکمای میهن مان در کتاب هایشان به کرات از آنها یاد کره اند. همان هایی که هر ساله با قیمت ناچیز از کشورمان به تاراج برده می شوند و با چند ده یا چند صد برابر قیمت اولیه پس از فرآوری به خودمان فروخته می شوند! همان هایی که بالغ بر ۶۰ درصد داروهای مورد استفاده کشورهای صنعتی را تشکیل می دهند و در کشور ما در حدود 6 درصد!!

بیائیم نگرشی تازه به این درمانگرهای طبیعت داشته باشیم و با فرهنگ سازی صحیح و نظارت دقیق و علمی بر شرکت های داروسازی گیاهی و برخی از مدعیان طب سنتی بهمراه نامگذاری یکی از روزهای سال به نام روز گیاهان دارویی و معطر (ترجیحا در اواخر اردیبهشت یا اوایل خردادماه که فصل گلدهی بسیاری از گیاهان دارویی و معطر است)، گامی در راستای اعتلای این علم و صنعت برداریم.

و ادامه دارد ...

+ نوشته شده در  یکشنبه 1 اردیبهشت1392ساعت 20:20  توسط محمدتقی عبادی  | 


مقدمه ای بر اصلاح گیاهان دارویی در ایران


محمّدتقی عبادی

دانشجوی دکتری فیزیولوژی و اصلاح گیاهان دارویی، دانشگاه تربیت مدرس تهران


مقوله ی اصلاح گیاهان دارویی و دستیابی به ارقام جدید با خصوصیات برتر از لحاظ درصد و اجزای مواد موثره، عملکرد اندام دارویی مورد نظر، مقاوم به آفات و بیماری ها و ...، همواره یکی از زمینه های پژوهشی مورد علاقه محققین گیاهان دارویی در سطح جهان می باشد که در کشورمان نیز در سال های اخیر بسیار مورد توجه قرار گرفته است. تحقیقاتی در زمینه بررسی تنوع ژنتیکی گیاهان دارویی با استفاده از مارکرهای مولکولی، بررسی بیان ژن های مرتبط با بیوسنتز مواد موثره، انتقال ژن و ... مقدمه ای بر اصلاح گیاهان دارویی و رسیدن به یک رقم جدید محسوب می شوند که امروزه موضوع بسیاری از پایان نامه های کارشناسی ارشد و دکتری را به خود اختصاص داده اند. مطمئنا تمام این تلاش ها قابل تقدیر و بسیار ارزشمند هستند و می توانند ضمن گام برداشتن در راستای دستیابی به دانش بیوتکنولوژی و اصلاح گیاهان دارویی، باعث آشکار شدن ارزش فلور غنی و ذخایر ژنتیکی میهن عزیزمان ایران نیز بشوند. همچنین جمع آوری و حفظ جمعیت ها و گونه های مختلف یک گیاه دارویی خاص در طی برخی از این تحقیقات، یکی از مزایای بسیار بزرگ آنها است. اما نکته ای که نگارنده سعی دارد در این مقاله کوتاه به بررسی و بحث آن بپردازد، عدم مدیریت این پژوهش ها و مهمتر از همه، دنباله دار نبودن آنها است. تابحال چند نمونه از این نوع کارها توسط پژوهشگران دیگر ادامه داده شده است؟ تنها عده کمی از اساتید محترم دانشگاه های کشورمان بصورت نظام مند و هدف دار به این پژوهش ها می پردازند که نمونه برخی از آنها در مورد برخی گیاهان دارویی همچون گل محمدی، آویشن دنایی، مرزه خوزستانی و ... مشاهده می شود. آیا انصاف است که با توجه به هزینه بالای مواد آزمایشگاهی مصرفی در این تحقیقات که اکثرا وارداتی نیز می باشند، وقت گران بهای محققین و سرمایه های کشور مورد بی مهری قرار گیرد؟ چرا بسیاری از پژوهشکده ها، گروه ها و اساتید ما برای خود نقشه راه پژوهش و فناوری را ترسیم نمی کنند تا حداقل بعد از ده سال بتوانند در یک زمینه خاص همچون دستیابی به یک رقم اصلاح شده فلان گیاه دارویی که ارزش صادراتی زیادی نیز برای کشورمان دارد (فلان گیاه دارویی: منظورم گیاهان دارویی همچون شیرین بیان، گشنیز، ترخون، گل محمدی، زیره سبز و ... است که اقلام برتر صادراتی کشور می باشند)، حرفی برای گفتن داشته باشند؟ کاش ما نیز همت بخرج دهیم و به پژوهش های هدفمند و طولانی مدت در راستای تولید محصول جدید روی بیاوریم و مانند محققین یکی از کشورهای اروپای شرقی باشیم که حتی در طی جنگ جهانی دوم نیز پژوهش های منظم خود را بر روی اصلاح گیاه دارویی بابونه آلمانی را ادامه دادند و به سه رقم اصلاح شده برتر رسیدند. قدر نسل جوان دانشجو و پرانرژی خود را بدانیم که در این سال ها تعدادشان به اوج رسیده است و با توجه به گزارشات سازمان ثبت احوال کشور، در سال های نه چندان دور دیگر از این تعداد خبری نیست!

بر دستان زحمتکش و پرتوان تک تک اساتید و محققین کشورم که با صبر و حوصله در شرایط تحریم های اقتصادی کشور با تعیین اولویت های پژوهشی و انجام پژوهش های دنباله دار و هدفمند، سعی در ارتقای صنعت تولید و فرآوری گیاهان دارویی کشور دارند، بوسه می زنم و امیدوارم که ترسیم نقشه راه صنعت تولید و فرآوری گیاهان دارویی ایران توسط سازمان ها و تشکل  های مرتبط، سبب استفاده بهینه از سرمایه های عظیم کشورمان گردد.


و ادامه دارد ...


+ نوشته شده در  چهارشنبه 18 بهمن1391ساعت 7:58  توسط محمدتقی عبادی  | 

شبکه خبری آموزشی گیاهان دارویی

www.medplant.ir


برای دریافت آخرین اخبار و اطلاعات درباره مسائل مربوط به تولید و فرآوری گیاهان دارویی، همایش ها، معرفی کتابها، شرکتها و افراد فعال در این زمینه و ... به سایت "شبکه خبری آموزشی گیاهان دارویی" مراجعه نمایید.


www.medplant.ir


+ نوشته شده در  یکشنبه 7 آبان1391ساعت 21:32  توسط محمدتقی عبادی  | 


گیاه دارویی روناس


Rubia tinctorum

Common Madder

Rubiaceae


مقدمه و گیاهشناسی
روناس یکی از مهمترین گیاهان رنگی و از قدیمی ترین آنها می باشد و وجود آن به تمدن Indus Valley در حدود 3000 سال قبل از میلاد می رسد. زادگاه و پیدایش این گیاه از خاورمیانه است. زراعت روناس سابقاً در بسیاری از نواحی اروپا و آسیا به منظور بدست آوردن ماده رنگی آلیزارین از ریشه آن معمول بوده است ولی از زمانیکه این ماده به طور سنتزی در صنعت تهیه گردید، پرورش آن در غالب نواحی از رونق افتاد. این گیاه نخستین بار توسط اعراب به اسپانیا و برای دومین بار پس از قرون وسطی توسط اهالی جلفای اصفهان به اروپا برده شد. طبق مدارک موجود یکی از بازرگانان ونیزی که از سال ۹۱۳ هجری قمری مدت هشت سال و نیم در ایران بوده است، می نویسد: " در این شهر [خوی] رنگ سرخ لاکی به مقدار فراوان می سازند و آن را از ریشه های سرخی فراهم میکنند که در زیر زمین است و با بیل و کلنگ بیرون می آورند و سپس به هرمز میفرستند و از این ریشه ها برای ساختن و به کار بردن رنگ سرخ در غالب نقاط هندوستان بهره می جویند. ریشه خشک شده روناس گاهی به صورت قطعاتی به طول 10 تا 15 سانتی متر و به قطر 2 تا 5 سانتی متر در بازارها یافت می گردد. گونه های این گیاه زیاد و در مناطق مختلف جهان از نظر جنس و رنگ متفاوتند. بهترین و با کیفیت ترین رنگ آن در ترکیه، هلند و فرانسه تولید شده است.
در سال ۱۳۷۵مقدار زیادی بذر روناس از شهرستان اردکان یزد به کشور چین صادر شد و این امر باعث رواج کشت روناس در کشور چین شد. در حال حاضر چین از صادرکنندگان مهم روناس در جهان محسوب می‌شود و این مسئله رکود بیشتر بازار روناس و کاهش شدید صادرات روناس اردکان به کشورهای مختلف را رقم زده است.
شاخساره: این گیاه دارای شاخه های باریک و نازک است که ارتفاع آن به 60 تا 100 سانتی متر می رسد. ساقه خشن این گیاه چهارگوش و پوشیده از خارهایی کوچک و قلاب مانندی است که بدان وسیله به تکیه گاه ها ارتباط پیدا می کند این خارها در کناره های برگ و رگبرگ میانی نیز دیده می شوند.
برگ: برگهای آن بیضوی دراز و نوک تیز است و دارای تیغ های ریز و زیاد می باشد. با‌ آنکه به فرم مجتمع و به صورت شش تائی در طول ساقه دیده می شوند ولی بیش از دو تای آنها برگ نیست و بقیه استیپول هایی بظاهر برگ مانند می باشند. اگر برگ را در بین دستها مالش دهیم، دست به رنگ قرمز تند مایل به سیاه در می آید.
گل: دارای ۵ کاسبرگ سبز و ۵ گلبرگ زرد می باشد. در اواخر فصل بهار گلهای آن کوچک، زرد رنگ و مجتمع به صورت چترهای متعدد در محور ساقه و یا در قسمتهای انتهائی آن دیده می شوند.
میوه: میوه های آن عبارتند از دانه های ریز و سیاهی به اندازه خردل که طعم آن شیرین و روی آن پوشش کرکداری فرا گرفته است و چنانچه کهنه شوند، تلخ می گردند.
ریشه: ریشه از نوع راست ساده است. ریشه این گیاه در نواحی شن زار تا عمق یک متری خاک فرو میرود. ریشه روناس از سه بخش تشکیل شده است: 1) در وسط ریشه، مغز باریکی است که رنگ قرمز دارد. 2) بخشی که روی مغز قرار دارد، خیلی کلفت تر به نظر می رسد. 3) پوست که قشر نازکی است و روی ریشه قرار گرفته است رنگ قرمز مایل به قهوه ای دارد.


.

.




.

.
نیازهای اکولوژیکی و پراکنش جغرافیایی
روناس گیاهى است بسیار مقاوم در برابر شورى و گرما که در این مناطق بسیار خوب رشد مى کند. از جمله استان هایى که این گیاه در آنها به صورت خودرو مى روید مى توان به استان هاى یزد، کرمان و کرمانشاه اشاره کرد. اگر چه برخی از کشورهای اروپایى نیز به کشت روناس مى پردازند، اما به دلیل رطوبت بالا و سردى هوای آنها، محصول مرغوبیت چندانى ندارد.


.
کاشت، داشت و برداشت
زمان کشت بذر روناس از نیمه دوم فروردین تا نیمه دوم اردیبهشت ماه بوده و زمان کشت ریشه روناس از شهریور تا اسفند ماه است. پس از اینکه زمین آماده کشت گردید، آبیاری کرده و بعد از گاو رو شدن، بذر را بصورت ردیفی می کارند. بدین ترتیب که روی خطوط منظمی که فاصله آنها حدود 70 سانتی متر است به فاصله 20 تا 25 سانتی متر با بیل های مخصوصی که نوک باریکی دارند، حفره هایی به عمق 2 تا 3 سانتی متر ایجاد می کنند. سپس داخل هر حفره حدود 20 تا 25 عدد بذر می ریزند و با ماسه بادی مخلوط با کود حیوانی رسیده روی آنرا می پوشانند. بدلیل اینکه از هر بذر روناس یک ریشه بوجود می آید، در هر حفره 20 تا 25 عدد بذر می ریزند تا تعداد ریشه بیشتری تولید گردد.
مراقبت از روناس شامل آبیاری، مبارزه با علف های هرز، سله شکنی، خاک دهی پای بوته ها و مبارزه با آفات و بیماریها می باشد.
آبیاری: پس از کاشت، زمین را باید هر 12 روز یکبار آبیاری کرده این عمل باید تا موقع سبز شدن که حدود 40 روز طول می کشد ادامه یابد. در منطقه اردکان استان یزد بعد از سبز شدن به مدت چهل روز آبیاری را قطع می کنند تا ریشه روناس به عمق زمین رفته و طول ریشه که مورد استفاده قرار می گیرد. طویل شود و بعد از گذشت چهل روز مجدداً هر 12 روز یکبار آبیاری را ادامه میدهند. از آذر تا فروردین، ماهی یک بار آبیاری کافی است. ولی در تابستان هر 12 روز یکبار آبیاری در این منطقه (اردکان) ضروری بنظر می رسد. بهترین موقع آبیاری روناس در شب یا صبح زود است که هوا خنک می باشد. این گیاه طبیعتاً به آب شور نیز ناسازگار است.
مبارزه با علفهای هرز و سله شکنی: در تابستان باید عملیات سله شکنی وجین و کنترل علفهای هرز صورت گیرد. خاک دهی پای بوته ها: در پائیز سال اول، خاک مخلوط با کود حیوانی را پای بوته ها می دهند تا ریشه توسعه پیدا کرده و از سرمای زمستان محفوظ بماند. در تابستان سال دوم وقتی گیاه به گل رفت، قسمتهای سبز ساقه و برگ را کف برکرده و به مصرف تغذیه دام می رسانند. در پائیز سال دوم نیز پای بوته ها را مجدداً خاک همراه با کود حیوانی می دهند. در اواخر تابستان سال سوم یا چهارم روناس را کف بر کرده و ریشه ها را در مهر ماه برداشت می کنند.
مبارزه با بیماری ها و آفات: گیاه روناس نسبت به امراض و آفات نسبتاً مقاوم بوده و در بعضی مواقع پوسیدگی ریشه و یا شته در روناس مشاهده گردیده است. برای جلوگیری از پوسیدگی ریشه بهتر است در کشت روناس تناوب زراعی رعایت گردد و در زمینی که این گیاه کاشته شده است برای مدت 5 تا 7 سال روناس کشت نگردد. ضمناً بهتر است یکسال قبل از کشت زمین به صورت آیش باقی بماند تا در تابستان آفتاب و نور کافی به زمین برسد. توصیه شده که در خاک های سبک و شنی که زهکش مناسبی دارند کشت شود. جهت مبارزه با شته از سموم فسفره مناسب شته کش و برای جلوگیری از پوسیدگی ریشه نیز از سموم مختلف قارچ کش می توان استفاده نمود.



.













.

.
مواد موثره و فرآوری
مهمترین ترکیبات ریشه روناس عبارتند از: روبیادین، پورپورین، آلیزارین و ... . آلیزارین مهمترین ترکیب مورد استفاده در رنگرزی است. مهمترین خاصیت آلیزارین از لحاظ رنگرزی آن است که با اسیدهای فلزات مختلف ترکیب می شود و لاکهای رنگین تولید می کند که در اسیدها و قلیاهای ضعیف حل نمی شوند.


.
.
خواص دارویي و کاربردها
روناس از نظر طب قديم ايران گرم و خشك است. باز كننده گرفتگي ها در بدن است و اوره خون را پائين مي آورد. از كمپرس جوشانده روناس براي رفع بيماريهاي پوستي استفاده می شود. گیاه روناس در درمان بیماری سنگ كلیه موثر است و نتایج تحقیقات نشان می‌دهد كه آنتراكوئینون‌های موجود در گیاه روناس برای درمان بیماران مبتلا به سنگ كلیه مفید می باشد.
از ریشه روناس یکى از بادوام ترین رنگ هاى قرمز گیاهى به دست مى آید که در صنعت قالى بافى و گلیم بافى مورد استفاده قرار مى گیرد و در زبان هاى مختلف با رنگ قرمز ارتباط دارد، به طورى که در زبان رومى ها آن را روبیا و در آلمان بدان روت و در یونان اریترورانن گفته مى شود که در همه این زبان ها به معنى قرمز مى باشد.
روناس سائیده شده عموماً جهت رنگ آمیزی پشم وکرک وتهیه رنگ لاکی قالی در ایران به مصرف می‌رسد و برای تثبیت بعضی از رنگهای دیگر که از کاه و پوست انار و گردو به دست می‌آید استفاده می‌شود. برای تهیه ماهی دودی و رنگ آمیزی دیوار منازل و کارگاه‌ها نیز از روناس استفاده می‌شود. با مخلوط کردن گرد روناس با ماسه و آهک نوعی ترکیب قرمز رنگ حاصل می‌شود که برای تزیین دیوار به کار می‌رود. قسمتی از دیوارهای مسجد قدیمی «زردگ» اردکان که از بناهای قرن پنجم هجری قمری و قدیمی ترین مسجد اردکان است با رنگ طلایی روناس روکش شده است که هنوز آثاری از آن باقی است.
مهمترین کاربرد روناس در رنگرزی است و میزان عمر ریشه در آن اهمیت فراوانی دارد. رنگهای قرمز شاداب و متمایل به سرخ از ریشه های چهار و پنج ساله آن به دست می آید و ریشه هفت ساله رنگهای لاکی و ارغوانی و ریشه های سه ساله نارنجی تیره پدید می آورند. جنس روناس نیز در رنگ آن عامل موثری است. از ریشه گونه هایی که در مناطق سردسیری می رویند  لاک پر مایه تری نسبت به مناطق معتدل و گرمسیر به دست می آید و کم کیفیت ترین روناس مربوط به مناطق مرطوب مانند مازندران و آذربایجان می باشد. به همین علت است که رنگ لاکی به دست آمده از روناس آذربایجان و خراسان که مناطق سردسیری هستند با رنگهای بدست آمده از روناس کرمان و فارس که مناطق گرمسیری محسوب می شوند تفاوت بارزی دارد. میزان مواد رنگی در ریشه روناس بستگی به مدت زمانی دارد که ریشه در زیر خاک مانده باشد.

احتیاطات:
روناس ترشح ادرار را زياد مي كند و فشار آنرا بالا مي برد، بنابراين ممكن است در اثر استفاده زياد ايجاد خون در ادرار كند و در این صورت بهتر است كه روناس با كتيرا مصرف شود.










.
و ادامه دارد ...


.
تصاویر این گیاه

مقالات علمی انگلیسی در مورد این گیاه

مقالات علمی فارسی در مورد این گیاه



.
از خانم مهندس مریم حسینی دانشجوی کارشناسی ارشد باغبانی گرایش گیاهان دارویی دانشگاه بیرجند بابت ارسال این مطلب صمیمانه تشکر و قدردانی می نمایم. این مطلب، چکیده ای از تحقیق کلاسی ایشان در درس کشت و پرورش گیاهان دارویی و معطر بود (نیمسال دوم تحصیلی 89-1388، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی شیروان - دانشگاه فردوسی مشهد).
+ نوشته شده در  یکشنبه 22 مرداد1391ساعت 7:18  توسط محمدتقی عبادی  |