گیاه دارویی گل انگشتانه Digitalis purpurea

گل انگشتانه (گل انگشتانه ارغوانی)

Digitalis purpurea

Foxglove - Purple Foxglove

گل انگشتانه کرکدار

Digitalis lanata

Grecian Foxglove

Scrophulariaceae

 

معرفی و گیاهشناسی

گل انگشتانه ارغوانی گیاهی است دوساله (به ندرت سه ساله) با ارتفاع 1 تا 5/1 متر. در سال اول دارای برگ های طوقه ای با طول 30 تا 40 سانتی متر است که در سال دوم از میان این برگ های طوقه ای یک ساقه ی گل دهنده خارج می گردد. گل ها به رنگ های قرمز، ارغوانی، و به ندرت سفید هستند که داخل کاسه ی گل ها لکه های قهوه ای رنگی مشاهده می گردد. میوه اش از نوع کپسول است و دارای تعداد زیادی بذر قهوه ای رنگ می باشد. وزن هزار دانه ی بذور 05/0 تا 06/0 گرم است. این گیاه بومی ایران نیست ولی برای مصارف دارویی و بصورت زینتی کشت می گردد.

Digitalis lanata که به گل انگشتانه کرک دار معروف است، دارای کرک های فراوان در قسمت فوقانی ساقه و در کاسه ی گل ها می باشد. گل ها در این گونه به رنگ سفید هستند که لکه های قهوه ای رنگی در درون آنها مشاهده می گردد. دارای ترکیبات متفاوتی نسبت به گل انگشتانه ارغوانی است و بر طبق تحقیقات، میزان مواد موثره  در برگ های این گونه 4 برابر گل انگشتانه ارغوانی می باشد. اما به دلیل سمیت زیاد، کمتر مورد استفاده اشخاص قرار می گیرد  و فقط در صنایع داروسازی استفاده می شود. این گونه هم بومی ایران نیست.
تنها گونه ی D.nervosa  بومی ایران است و در مناطق وسیعی از شمال و غرب کشورمان می روید.

نیاز های اکولوژیکی و پراکنش

گل انگشتانه بومی غرب اروپا است و در جنگل ها، بیشه زارها و مناطق مرطوب می روید. گیاهی رطوبت پسند با نیاز آبی بالا است که نور کافی سبب افزایش مواد موثره در برگ هایش می گردد. درخاک هایی با بافت متوسط با اسیدیته (پ هاش) ۵/۴ تا 2/8 (کمی اسیدی) بخوبی رشد می کند.

 

کاشت، داشت و برداشت

تکثیر گل انگشتانه توسط بذر صورت می گیرد. حدود 4 تا 5 کیلوگرم بذر (جهت کشت در یک هکتار زمین زراعی) را 2 تا 3 روز در آبی با دمای 30 درجه خیس می نمائیم. سپس آنها را در ردیف هایی با فاصله ی 50 سانتی متر و در روی ردیف ها با فاصله ی 10 سانتی متر کشت می کنیم. عمق کاشت بذور در حدود 5/0 سانتی متر می باشد. بذرها 25 تا 30 روز پس از کاشت سبز می شوند. در سال اول فقط برگ های طوقه ای تولید می شود ولی در سال دوم ساقه ی گل دهنده ی گیاه ظاهر می گردد. افزودن کود دامی پوسیده و 50 کیلوگرم کود ازته (5/1 تا 2 ماه پس از سبز شدن بذور) و 100 کیلوگرم اکسید فسفر در سال دوم سبب افزایش قابل توجه محصول می گردد. کاربرد بیش از حد فسفر با اینکه ممکن است سبب افزایش سطح برگ ها شود اما از میزان مواد موثره آن می کاهد.
رشد اولیه گیاه در سال اول بسیار کند و بطئی است، بنابراین مبارزه با علف های هرز در این زمان ضروری می باشد.
برگ های گل انگشتانه مورد برداشت قرار می گیرند که میزان برداشت برگ ها در سال اول کمتر می باشد تا گیاه در سال بعد قادر به ادامه زندگی باشد. برگ های طوقه ای از نظر گلیکوزید غنی تر هستند. پس از برداشت برای جلوگیری از فعالیت آنزیم های تجزیه کننده ی گلیکوزید ها، عمل خشک کردن برگ ها به سرعت در دمای 80 درجه صورت می گیرد. عملکرد برگ خشک 5/1 تا 2 تن در هکتار است  و عملکرد بذر 250 تا 350 کیلوگرم در هکتار می باشد.

فرآوری

برگ های D.purpurea  دارای گلیکوزید هایی مانند دیجیتالین، دیجیتوکسین، دیجیتونین، جیتوکسین، دیجی نین و ... هستند.
برگ های D.lanata  دارای گلیکوزید هایی مانند دیگوکسین، دیگوکسی ژنین، لاناتوزید هایA ،B ، C، D و ... است.

 

خواص درمانی و کاربرد

برگ های گل انگشتانه در کارخانه های داروسازی برای تولید داروهای تقویت کننده و تنظیم کننده ی ضربان قلب و درمان نارسایی های قلبی کاربرد گسترده ای دارند. دارویی با نام دیجیتال (دیجیتالین) در داروخانه های کشور موجود است که از این گیاه حاصل شده است. همچنین برگ ها سبب افزایش فشار خون می شوند و دارای خاصیت مدری هستند. دوز درمانی  برگ ها بسیار نزدیک به دوز سمی آن می باشد، لذا مصرف برگ های گل انگشتانه بدون نظارت پزشک ممنوع می باشد. نکته ی دیگر این است که مواد موثره ی برگ های گل انگشتانه در بدن جمع می گردند، بنابراین از مصرف طولانی مدت برگ ها و داروهای حاصل بایستی خودداری نمود. مصرف این گیاه در دوران بارداری و شیردهی ممنوع اعلام شده است.

و ادامه دارد ...

 
تصاویر این گیاه

مقالات علمی در مورد این گیاه

گیاه دارویی زوفا Hyssopus officinalis

 

زوفا

Hyssopus officinalis

Hyssop

Lamiaceae

معرفی و گیاهشناسی
یکی از قدیمی ترین گیاهان دارویی است که در آثار تئوفراست، بقراط، دیوسکورید و ... آمده است. گیاهی است چندساله (5 تا 7 ساله)، خشبی با ارتفاع 40 تا 70 سانتی متر، دارای برگ های باریک و کوچک که به صورت متقابل بر روی ساقه ای چهارگوش قرار دارند. هر بوته دارای انشعابات فراوان ساقه است که گل های آبی، سفید یا صورتی رنگ در کنار برگ ها ظاهر می شوند. میوه اش یک فندقه ی چهار قسمتی است که بذور سیاه رنگی در آن وجود دارد.

نیاز های اکولوژیکی و پراکنش
منشا این گیاه، آسیای صغیر است و از دریای خزر تا دریای سیاه در مناطق شنی می روید. در ایران به صورت خودرو در استان های آذربایجان شرقی و غربی و اطراف دریای خزر می روید. گیاهی است مقاوم به خشکی که به خاک های دارای ترکیبات کلسیمی علاقه مند است و خاک هایی با pH ۵ تا ۵/7 و دارای بافت متوسط را می پسندد.

کاشت، داشت و برداشت
بهترین زمان کاشت زوفا در نیمه دوم اسفندماه و به صورت کشت مستقیم بذور در مزرعه می باشد. در حدود 3 تا ۵ کیلوگرم بذر در این حالت استفاده می شود. استفاده از کود های حیوانی برای این گیاه مناسب نیست و کود های شیمیایی نظیر اکسید فسفر(60 تا 80 کیلوگرم در هکتار)، اکسید پتاس(60 تا 80 کیلوگرم در هکتار) در فصل پائیز و کود های ازته(40 تا 50 کیلوگرم در هکتار) در اسفندماه قبل از کاشت توصیه شده است. استفاده از کود های ازته بصورت سرک در فصل بهار سبب افزایش عملکرد و مواد موثره ی گیاه می شود.
مبارزه ی میکانیکی و شیمیایی با علف های هرز در طول دوره رویشی بسیار مفید است. در مورد برداشت زوفا، اگر هدف ما استخراج اسانس باشد بایستی گیاه را از ناحیه فوقانی ساقه های چوبی در زمان گل دهی کامل(تابستان) جمع آوری کنیم و اگر هدف ما استفاده از پیکره رویشی گیاه باشد، برداشت محصول در اوایل گل دهی صورت می گیرد. پس از برداشت، خشک کردن قطعات گیاهی در خشک کن های الکتریکی در دمای 30 تا 3۵ درجه صورت می گیرد. عملکرد محصول تر در سال اول 2 تا 3 تن در هکتار و در سال دوم 6 تا 10 تن در هکتار است که میزان محصول خشک حاصل از آنها 20 تا 2۵ درصد محصول تر می باشد. عملکرد اسانس در هر هکتار زوفا 8 تا 15 کیلوگرم ذکر شده است.

فرآوری
سرشاخه های گلدار زوفا دارای اسانس، فلاونوئید، تانن، مواد تلخ، دیوزمین و هیسوپین است. ترکیبات مهم اسانس زوفا شامل پینوکمفن، آلفاپینن و بتاپینن هستند. مقدار اسانس در سرشاخه های گل دار زوفا در حدود 3/0 تا 1 درصد می باشد.

خواص و کاربرد
سرشاخه های گلدار زوفا بطور گسترده در درمان بیماری های مربوط به دستگاه تنفس مانند سرفه، برونشیت و آسم کاربرد دارند. دارای خواص دیگری چون خلط آور، ضد آبریزش بینی و محرک تعریق است. اسانس زوفا دارای خواص آنتی باکتریالی و ضد ویروسی می باشد. مصرف این گیاه در دوران بارداری ممنوع اعلام شده است.

و ادامه دارد ... 

تصاویر این گیاه

مقالات علمی در مورد این گیاه

گیاه دارویی بابونه آلمانی Matricaria chamomilla

بابونه آلمانی (بابونه اصلی)

Matricaria chamomilla

Syn: M.recutita , Chamomilla recutita

German chamomile

Asteraceae

معرفی و گیاهشناسی
یکی از پرمصرف ترین گیاهان دارویی در جهان است که مصرف سالانه آن در جهان 4000 تن گل خشک می باشد. گياهي است يكساله، علفي، با ارتفاع 30 تا 70 سانتی متر، دارای برگ های بریده بریده و سوزنی شکل که بطور متناوب بر روی ساقه قرار دارند. گلها بصورت گل آذین کاپیتول، که دو نوع گلچه در گل آذین دیده می شود: گلچه های زبانه ای به رنگ سفید که از نظر جنسی ماده هستند و گلچه های لوله ای به رنگ زرد که دوجنسی می باشند. میوه اش فندقه ی خاکستری رنگ  به طول 1 تا 5/1 میلی متر که وزن هزار دانه اش 02/0 تا 03/0 گرم است. بابونه آلمانی دارای واریته های دیپلوئید و تتراپلوئید است که واریته های دیپلوئید دارای دوره ی رشد کوتاهتر و ارتفتع بوته ی کمتری هستند. یکی از مشخصات مهم بابونه آلمانی، وجود فضاهای خالی در بین گل ها و همچنین مخروطی شکل شدن گل ها پس از باز شدن است.
دو جنس دیگر هم در ایران به بابونه معروف هستند که عبارتند از:
Anthemis nobilis (بابونه رومی) که دارای خصوصیاتی متفاوت از بابونه آلمانی است (گیاهی چند ساله است با برگ های کرک دار و اسانس اش به رنگ سبز مایل به زرد است) ولی از نظر ظاهری شباهت زیادی به بابونه آلمانی دارد.
Tanacetum parthenium (بابونه گاوی) که دارای کاپیتول های درشت تری است و در زیر کاپیتول هایش براکته های کمتری دارد.

نیاز های اکولوژیکی و پراکنش
بومی مناطق معتدل مدیترانه و آسياي صغير است. این گونه در ایران در شمال غربی اندیمشک، اطراف خرم آباد، اطراف شیراز و تهران به صورت خودرو یافت می شود. گیاهی شورپسند است ولی مناطق شور سبب کاهش عملکردش می شوند. خاک های سبک شنی همراه با مقادیر فراوان ترکیبات آهکی را می پسندد. گیاهی نورپسند است و وجود نور فراوان سبب افزایش اسانس در گل ها می شود. pH خاک مناسب برای این گیاه 5 تا 9 است.

کاشت، داشت و برداشت
كشت بابونه بشكل بهاره و پائيزه است(کشت پائیزه در نیمه دوم شهریور ـ کشت بهاره در نیمه دوم اسفند). تحقيقات نشان مي دهد كشت آن بشكل پاييزه عملكرد خيلي بيشتري از كشت بهاره دارد.
3 تا 5/4 کیلوگرم بذر برای یک هکتار زمین مورد نیاز است. بذور به فواصل بین رديف 40 تا 50 سانتيمتر و روی ردیف 15 سانتيمتر کشت می گردند و از آنجاييكه بذرها جهت رويش نياز به نور دارند، کشت سطحی آنها در خاک توصیه می شود. بذور از دمای 6 درجه شروع به جوانه زنی می کنند. رشد نمو گیاه در دمای 19 تا 21 درجه به خوبی صورت می گیرد ولی بیشترین مقدار اسانس در دمای 20 تا 25 درجه در گل ها ساخته می شود.
آبیاری منظم(بابونه کمی خشکی دوست است) و نور فراوان و مبارزه با علف های هرز در ابتدای رشد گیاهچه ها(این گیاه رشد بطئی دارد)، نقش مهمی در افزایش عملکرد دارد.
برداشت بابونه کمی مشکل است چون در فصل برداشت، گلها به صورت غیرهمزمان می رسند و بوته ها هم دائما گل می دهند و هر چند روز یکبار بایستی برداشت صورت گیرد. علامت رسیدن گل ها، باز شدن کامل گل ها است که در این حالت گلچه های زبانه ای سفید بصورت افقی قرار می گیرند. دستگاه برداشت گل های بابونه و سایر گیاهان خانواده کاسنی توسط تعدادی از اساتید دانشگاه های تهران و همدان طراحی شده است.
هنگام برداشت، گلها بـه همراه 5 سانتيمتر از دمگل برداشـت مي شوند. اگر دمگل بيشتر باشد كيفيت مواد مؤثره كم مي شود. برداشت گلها در ساعت 12 ظهر نقش عمده اي در افزايش كمّيت و كيفيت مواد مؤثره دارد. گل ها پس از برداشت به سرعت بایستی خشک شوند. خشک کردن گل ها در سایه یا توسط خشک کن های الکتریکی(دمای 40 تا 50 درجه) صورت می گیرد. عملکرد گل تازه 5/0 تا 2 تن در هکتار است که پس از خشک کردن 100 تا 500 کیلوگرم گل خشک به دست می آید. جهت برداشت بذر، در زمانی که گلچه های سفید رنگ زبانه ای به سمت پایین خم شده اند و گلچه های لوله ای به رنگ قهوه ای در آمده اند، گل ها برداشت می شوند.

فرآوری
ماده موثره این گیاه، اسانس می باشد که در قسمت تحتانی گلچه های لوله ای زرد رنگ ساخته و ذخیره می شود. گلهای بابونه دارای فلاونوئید، اسانس (کامازولن، بیزابلول و ...) و ... هستند. اسانس بابونه به روش تقطیر با بخار آب بدست می آید و به دلیل داشتن کامازولن به رنگ آبی است. اسانس حاوی 12 تا 20 درصد کامازولن، بیزابلول، فارنزن و ...می باشد.

خواص و کاربرد
گل های بابونه دارای خواصی مانند: مسکن و آرامبخش، التیام دهنده قوی زخم ها، ضدنفخ و ضد اسپاسم دستگاه گوارش، افزایش دهنده گلبول های سفید خون (تقویت سیستم دفاعی بدن) ،ضد آلرژی (به دلیل داشتن کامازولن) و آرام کننده ی گرفتگی های عادات ماهیانه است. گل های بابونه به دلیل داشتن فلاونوئید دارای اثر مرطوب کنندگی و لطیف کنندگی هستند و به همین دلیل در صنایع بهداشتی و آرایشی کاربرد گسترده ای دارند. استفاده از این گیاه در دوران بارداری ممنوع اعلام شده است.
داروهای موجود از این گیاه در داروخانه های کشور عبارتند از: پودرشیرینوش(ضد التهاب دستگاه گوارش)، پودر کارامین(ضد نفخ وضد اسپاسم)، پماد کامیل(ضد التهاب موضعی)، بخور اکالیپتوس دینه، محلول کامیلان(درمان التهاب دهان و لثه، پیشگیری از عفونت های دهان)، محلول کامی سل(ضد حساسیت و خارش پوست، ضدعفونی کننده موضعی، ضد اسپاسم)

و ادامه دارد ...

تصاویر این گیاه

مقالات علمی انگلیسی در مورد این گیاه

 

گیاه دارویی کدو تخمه کاغذی Cucurbita pepo

کدوی تخمه کاغذی

Cucurbita pepo

Medicinal pumpkin

Cucurbitaceae

 

معرفی و گیاهشناسی
گیاهی است علفی، یکساله، دارای ساقه ی توخالی و کرکدار، ارتفاع آن به 3 تا 5 متر می رسد. دارای برگ های درشت به رنگ سبز که حالت پنج لبی دارند و توسط دمبرگ طویل و کرک داری به ساقه متصل می شوند. گیاهی تک پایه است که گل های نر و ماده از هم جدا هستند. گل های نر بزرگتر می باشند و به صورت دسته ای و زودتر از گل های ماده ظاهر می گردند. میوه اش سته ی بزرگ کروی شکلی است و حاوی 400 و 500 دانه می باشد. دانه ها بسیار ظریف هستند و وزن هزار دانه 200 تا 300 گرم است.
محققین عقیده دارند که این گیاه 60 سال پیش بر اثر یک جهش اتفاقی بوجود آمده است. این گیاه بومی ایران نیست ولی در ایران به جهت مصارف دارویی کشت و کار می شود.

نیازهای اکولوژیکی
منشا اش اروپا و مناطق گرمسیری آمریکا است. گیاهی روزبلند و نیازمند نور و درجه ی حرارت بالا می باشد. برگ هایش به شدت به سرما حساس هستند. گیاهی متحمل به خشکی است و خاک هایی با بافت متوسط را می پسندد و خاک های اسیدی برایش مناسب نیست.

كاشت، داشت، برداشت
چون کدوی تخمه کاغذی بسيار حساس به سرما است، کاشت آن در اوایل اردیبهشت ماه صورت می گیرد که خطر سرمای دیررس بهاره رفع شده باشد. بذور در رديفهاي 5/1-1 متري و فاصله بوته ها 45-40 سانتيمتر كاشته مي شوند. چون بذر پوشش ندارد به بيماريهاي قارچي حساس است، لذا بايستي حتماً بذرها با قارچ كش تيمار شوند. خيس کردن بذرها در آب در جوانه زني اثر مثبت دارد. بـذرها در دمـاي ۱۲ درجه سبــز مي شوند (دماي مطلوب ۳۰ـ 25 سانتی گراد است). این گیاه در اثر استفاده ی کود های کاملا پوسیده دارای عملکرد بسیار خوبی خواهد بود و بایستی 30 تا 40 تن در هکتار کود دامی کاملا پوسیده استفاده گردد.
عملیات داشت شامل وجین علف های هرز به صورت میکانیکی است (چون این گیاه به علف کش ها حساس است). مبارزه با بیماری های قارچی مانند سفیدک سطحی و کرکی و مبارزه با ناقلین بیماری های ویروسی مثل شته ها ضروری می باشد.
برداشت زمانی است که 75 درصد میوه ها رسیده اند و معمولا این زمان در اواسط شهریور می باشد. بذور را از میوه ها خارج می کنند و آنها را در دمای 30 تا 35 درجه خشک می نمایند بطوری که 12 درصد رطوبت در بذور باقی بماند. عملکرد میوه 80 تا 120 تن است که از این کدو 900 تا 1500 کیلوگرم دانه استحصال می گردد.

فرآوری
دانه ها اهمیت دارویی دارند. دانه ها دارای 40 تا 60 درصد روغن هستند که مهمترین ترکیبات روغن عبارتند از: اسید لینولئیک، ویتامین E، فیتوسترول و پرتوکلروفیل است.

خواص و كاربرد
دانه ها بصورت گسترده علیه کرم های روده استفاده می شوند. روغن حاصل از بذور برای معالجه تورم پروستات، سوزش مجاری ادرار و معالجه ی بیماری تصلب الشرایین کاربرد دارد. قطره پروستاتان دارویی است که از بذور این گیاه تولید شده و برای درمان بیماری های دستگاه ادرار کاربرد دارد ( این دارو در داروخانه های کشور موجود است). دانه ها و گوشت میوه دارای ویتامین ها و مواد معدنی هستند و برای تقویت بدن مفید می باشند.

و ادامه دارد ...

تصاویر این گیاه

مقالات علمی در مورد این گیاه

مقالات علمی فارسی