گیاه دارویی شیرین بیان Glycyrrhiza glabra

شیرین بیان

Glycyrrhiza glabra

Licorice

Fabaceae (Leguminosae)

معرفی و گیاهشناسی
شیرین بیان یکی از قدیمی ترین گیاهان دارویی جهان است که از دیرباز مورد توجه انسان بوده و بواسطه ی قدمت زیاد آن به پدربزرگ گیاهان دارویی مشهور می باشد. شیرین بیان گیاهی است چندساله و از خانواده ی بقولات Fabaceae که ارتفاع آن گاها به 1 تا 2 متر می رسد. برگ های آن به فرم شانه ای مرکب فرد می باشند که برگچه های آن دارای حالت چسبناکی هستند. گل های شیرین بیان به رنگ های آبی یا آبی متمایل به ارغوانی و گاها زرد دیده می شوند. میوه ی این گیاه از نوع نیام است که معمولا هر میوه دارای 3 تا 6 عدد دانه ی لوبیایی شکل می باشد. ریشه ها و ریزوم های این گیاه دارای پوستی قهوه ای رنگ هستند که پس از جدا کردن این پوسته ی خارجی به سایر قسمت های ریشه می رسیم که به رنگ زرد دیده می شوند و دارای طعم شیرینی می باشند.

پراکنش و نیازهای اکولوژیکی
شیرین بیان در اکثر مناطق جهان بخصوص میان دو عرض جغرافیایی 30 و 45 درجه در نیمکره شمالی زمین  می روید. این گیاه در کشورمان نیز پراکنش بسیار وسیعی دارد و در استان هایی چون خراسان (شمالی و رضوی)، آذربایجان شرقی و غربی، زنجان، گلستان، کردستان، فارس، اصفهان، تهران و ... مشاهده می شود. شیرین بیان بطور کلی گیاهی نورپسند است که در طول رویش به هوای گرم و رطوبت متوسط نیاز دارد. این گیاه در خاک های شنی عمیق که حاوی ترکیبات کلسیمی باشند بخوبی رشد می کند و pH مناسب برای این گیاه 5/5 تا 2/8 ذکر شده است.

کاشت، داشت و برداشت
آماده سازی زمین برای کشت این گیاه شامل یک شخم عمیق در ابتدای فصل پائیز به همراه افزودن 30 تا 40 تن کود دامی کاملا پوسیده است. تکثیر رویشی (تقسیم ریزوم و ریشه) روش تجاری تکثیر شیرین بیان می باشد اما این گیاه را بوسیله ی بذر نیز می توان تکثیر نمود که در اینجا به تکثیر رویشی این گیاه می پردازیم. در فصل پائیز (آبان ماه) ریزوم گیاهان 3 تا 4 ساله را پس از خروج از خاک به قطعات 15 تا 25 سانتی متری تقسیم می کنند. این قطعات را در ردیف هایی با فاصله ی 60 تا 80 سانتی متر و با فاصله ی30 تا 40 سانتی متر از یکدیگر کشت می نمایند. پس از کاشت بایست به سرعت آبیاری صورت بگیرد. شیرین بیان یکی از گیاهان دارویی است که بیشتر بصورت بهره برداری از طبیعت به بازار مصرف می رسد و کمتر مورد کشت و کار قرار می گیرد و جالب است که بدانیم ریشه ی این گیاه بصورت خشک شده  یا عصاره، یکی از مهمترین اقلام صادراتی کشورمان در بخش گیاهان دارویی است و در بسیاری از کشورهای اروپایی نظیر انگلیس، آلمان، بلژیک، فرانسه و ... مورد کشت وسیع قرار می گیرد.
مرحله ی داشت این گیاه شامل مبارزه ی مکانیکی با علف های هرز و قطع ساقه های این گیاه از فاصله ی 10 سانتی متری خاک در ابتدای فصل رویش هر سال می باشد.
برداشت ریشه های این گیاه در فصل پائیز سال سوم یا چهارم صورت می گیرد. این عمل در سطوح کوچک با استفاده از بیل و در سطوح وسیع توسط ماشین های مخصوص انجام می شود. میزان عملکرد ریشه بصورت خشک شده 5/1 تا 2 تن در هکتار ذکر شده است.

فرآوری
قسمت مورد استفاده ی این ریشه های این گیاه هستند که دارای ترکیبات مختلفی می باشند. مهمترین ترکیب موجود در ریشه های این گیاه اسید گلیسریزیک است که 50 بار از شکر شیرین تر می باشد و مقدار آن با توجه به شرایط محیطی و واریته ی گیاه بین 5 تا 20 درصد می باشد.

خواص درمانی و کاربرد
مهمترین خواص درمانی ریشه های این گیاه عبارتند از: ملین،خلط آور، مدر، درمان کننده ی زخم معده و اثنی عشر، موثر در درمان بیماری های دستگاه تنفس مانند برونشیت و التهاب نای و ... . در داروسازی از عصاره ی ریشه ها برای شیرین کردن طعم داروها بصورت گسترده استفاده می شود.
احتیاطات مصرف: مصرف بی رویه ی ریشه های این گیاه بدلیل تحریک غدد فوق کلیوی و ترشح بیش از اندازه ی هورمون آلدسترون ممنوع اعلام گردیده است. این حالت سبب عوارضی چون اختلال در فعالیت های متابولیسمی، بالا رفتن فشار خون  و ... می گردد. مصرف این گیاه در دوران بارداری و شیردهی منع شده است.
نحوه ی مصرف: 1 تا 4 گرم از پودر ریشه ها را بصورت دمکرده و یا جوشانده به تعداد سه مرتبه در طول روز استفاده می کنیم.

و ادامه دارد ...

تصاویر این گیاه

مقالات علمی انگلیسی در مورد این گیاه

مقالات علمی فارسی در مورد این گیاه

 

سلام

از همه ی شما بابت اینکه بنده را مورد لطف قرار می دهید و با نظرات سازنده ی تان در این راه کمکم  می کنید ممنونم.

قول داده بودم که مطالبی در مورد مسائل اقتصادی (بخصوص صادرات) این گیاه بنویسم ولی به خاطر برخی مشکلات شرمنده ی دوستان شدم. فقط می خواهم به این نکته اشاره کنم که شیراز قطب تولید و صادرات شیرین بیان در ایران است و این خبر را هم به این مطلب اضافه می کنم:

استان فارس با صدور سالانه 70 درصد ریشه و عصاره شیرین بیان صادراتی ایران , قطب تولید و صدور این محصول به شمار می رود .

معاون بازرگانی خارجی سازمان بازرگانی فارس گفت: پارسال 530 تن ریشه شیرین بیان به ارزش بیش از 188 هزار و 700 دلار و 3 هزار و 264 تن عصاره شیرین بیان به ارزش بیش از پنج میلیون و 950 هزار دلار از فارس به کشورهای آلمان , اسپانیا , فرانسه و امارات عربی متحده صادر شده است که این میزان 70 درصد صادرات شیرین بیان ایران است .

عوض پور افزود : پارسال اسپانیا با اختصاص 89 درصد واردات ریشه شیرین بیان از فارس و آلمان با 51 درصد واردات عصاره شیرین بیان از این استان مقام نخست واردات این محصول را به خوداختصاص دادند .

شیرین بیان که در استان فارس به آن مهک نیز می گویند گیاهی چند ساله است که برگهای مرکب و 4 تا 7 جفت برگچه دارد.

این گیاه به صورت طبیعی در برخی مناطق ایران به ویژه در مناطق کوار , سپیدان , مرودشت , سرحد چهاردانگه , ارسنجان , کازرون , فیروزآباد , ممسنی و آباده طشک فارس می روید و ریشه ای قطور با 30 تا 200 سانتی متر طول دارد .

از 13 کارخانه فراوری شیرین بیان در ایران هفت کارخانه درفارس فعال است که سالانه پنج هزار تن ظرفیت تولید این کارخانه هاست .

 

گیاه دارویی مرزنجوش بستانی Origanum majorana

مرزنجوش بُستانی (مرزنگوش بستانی – مرزنگوش تر)

Origanum majorana

Syn: Majorana hortensis

Majoram

Lamiaceae

معرفی و گیاهشناسی
مرزنجوش بُستانی یکی از گیاهان دارویی قدیمی جهان است که مردمان مصر و یونان باستان این گیاه را می شناخته اند و از آن به عنوان ادویه استفاده می کرده اند. مرزنجوش بستانی گیاهی علفی و چندساله است که ارتفاع آن گاها به 50 سانتی متر نیز می رسد. برگ های تخم مرغی شکل و گل های سفید آن که توسط 4 ردیف براکته پوشیده هستند، از علائم مشخص برای شناسایی این گیاه محسوب می شوند. بوی بسیار زیبای این گیاه چنان انسان را به خود جلب می کند که یکی از اساتیدم نام این گیاه را ادکلن طبیعی گذاشته بودند.

پراکنش و نیازهای اکولوژیکی
مرزنجوش بستانی بومی جنوب غربی آسیا است و در کشورمان در مناطق جنگلی شمال بصورت خودرو یافت می شود. مرزنجوش بستانی در طول رویش به هوای گرم، نور کافی و رطوبت متوسط نیاز دارد.

کاشت، داشت و برداشت
تکثیر این گیاه معمولا توسط بذر و به دو صورت مستقیم و غیر مستقیم انجام می گیرد. کشت مستقیم بذور در نیمه ی دوم اسفند ماه در زمین اصلی انجام می گیرد و در این مورد انتخاب بذور دارای قوه نامیه بالا اهمیت فراوانی دارد. بذور مرزنجوش بستانی معمولا به مدت 2 تا 3 سال دارای قوه نامیه مناسبی هستند. کشت غیر مستقیم بذور در اوایل اسفند ماه در خزانه ی زیر پلاستیک انجام می گیرد. بذور معمولا در دمای 12 تا 15 درجه شروع به جوانه زنی می کنند و بین 10 تا 20 روز پس از کاشت سبز می شوند.
این گیاه در اوایل رویش دارای رشد کندی است و به همین خاطر مبارزه با علف های هرز در اوایل رویش بسیار اهمیت دارد. مرزنجوش بستانی دارای سیستم ریشه ی ضعیف و سطحی است و به همین دلیل آبیاری منظم در مورد این گیاه اهمیت ویژه ای دارد.
برداشت در زمان گل دهی گیاه صورت می گیرد که بصورت قطع اندام رویشی گیاه از فاصله ی 5 سانتی متری خاک است. عمل برداشت در شرایط مناسب محیطی تا 4 مرتبه در طول فصل رویش می تواند انجام گیرد. عملکرد اندام خشک این گیاه به میزان 8/1 تا 5/2 تن در هکتار گزارش شده است.

فرآوری
سرشاخ های گلدار و برگ های این گیاه دارای اهمیت دارویی می باشند و دارای ترکیباتی چون اسانس، تانن، رزین، فلاونوئید و ... هستند. میزان اسانس در برگ های این گیاه بیشتر از سایر قسمت ها است و مهمترین اجزای اسانس شامل گاماترپینن، لینالول، آلفاترپینول و ... می باشند.

خواص درمانی و کاربرد
برگ ها و سرشاخه های گلدار این گیاه دارای خواص درمانی چون ضد نفخ، آرام بخش، مقوی معده و خلط آور هستند و در استعمال خارجی برای التیام زخم ها کاربرد دارند.
احتیاطات مصرف: هیچ موردی گزارش نشده است.
نحوه ی مصرف: 5 تا 10 گرم از اندام خشک شده ی گیاه را به صورت دمکرده به تعداد سه مرتبه در طول روز مصرف نمائید.

و ادامه دارد ...

 تصاویر این گیاه

مقالات علمی انگلیسی در مورد این گیاه

مقالات علمی فارسی در مورد این گیاه

 

و اما سوال:

کدامیک از  گیاهان دارویی در محل زندگی شما بیشتر مورد استفاده ی افراد قرار می گیرد؟!! مثلا بنده که در مشهد هستم گیاهانی چون گل گاو زبان و انواع زیره بیشتر مورد توجه هستند. حالا شما در این مورد بگویید. منتظر پاسخ های شما در قسمت نظرات این مطلب هستم. 

 

گیاه دارویی مریم گلی Salvia officinalis

مریم گلی

Salvia officinalis

Sage – Purple Sage

Lamiaceae

معرفی و گیاهشناسی
مریم گلی یکی از قدیمی ترین گیاهان دارویی مورد استفاده در طب سنتی است که نام علمی آن از کلمه ی لاتین سالوار Salvare  به معنای شفادهنده گرفته شده است. مریم گلی یک گیاه دارویی علفی و چندساله است که ارتفاع اش به 40 تا 80 سانتی متر می رسد. قسمت های مختلف این گیاه دارای کرک های خاکستری رنگ است و برگ های این گونه ی مریم گلی برخلاف گونه های دیگر بلند و نیزه ای شکل می باشد. گل های این گیاه به رنگ آبی مایل به بنفش هستند. میوه ی این گیاه فندقه ای است به رنگ قهوه ای تیره و وزن هزار دانه ی آن 6/7 تا 8/7 ذکر گردیده است.

پراکنش و نیازهای اکولوژیکی
مریم گلی بومی مناطق شمال مدیترانه است و این گیاه بومی کشورمان نیست ولی بخاطر اهمیت دارویی اش در کشورمان کشت و کار می شود. مریم گلی گیاهی است که به گرما و هوای خشک برای رشد مطلوب نیاز دارد و خاک های دارای بافت متوسط را برای رویش می پسندد.

کاشت، داشت و برداشت
برای آماده سازی زمین در فصل پائیز عملیات شخم و افزودن کود دامی پوسیده انجام می گیرد. تکثیر این گیاه بوسیله ی بذر یا از طریق تقسیم بوته امکان پذیر است و برای این کار معمولا در روش کشت مستقیم بذور را در اواخر آبان ماه در ردیف هایی با فاصله ی 50 سانتی متر و با فاصله ی 50 سانتی متر از هم کشت می نمایند. کشت غیر مستقیم بذور در اوایل بهار با استفاده از خزانه هوای آزاد صورت می گیرد. نشاهای حاصل را در اوایل پائیز به زمین اصلی منتقل می نماییم.  میزان بذر مصرفی در روش کشت مستقیم 15 تا 20 کیلوگرم است و در روش کشت غیرمستقیم 5/1 تا 2 کیلوگرم می باشد که نشان دهنده ی صرفه جویی اقتصادی در کشت غیرمستقیم می باشد. تکثیر این گیاه از طریق تقسیم بوته در مورد گیاهان 3 تا 4 ساله در فصل پائیز قابل انجام می باشد.

عملیات داشت این گیاه شامل آبیاری منظم، استفاده از کودهای شیمیایی در صورت نیاز (البته حتی المقدور توصیه به استفاده ی بسیار کم از این کودها در کشت گیاهان دارویی می باشد بخصوص اگر قصد صادرات دارید !!) و مبارزه با علف های هرز می باشد.
برداشت شامل چیدن برگ ها یا قطع پیکر رویشی گیاه است که از سال دوم به بعد می توان 2 تا 3 مرتبه این عمل را انجام داد. میزان عملکرد محصول تازه ی این گیاه در سال دوم 5/2 تا 3 تن در هکتار ذکر شده است که در سال های بعد این میزان افزایش چشمگیری می یابد.

فرآوری
برگ ها و سرشاخه های مریم گلی دارای اسانس، موسیلاژ، ترکیبی به نام سالوین، فلاونوئید، ساپونین و .. هستند. اسانس این گیاه دارای ترکیباتی چون تویون، سینئول، کامفور، پینن و .. است و به رنگ زرد بسیار کمرنگ می باشد.

خواص درمانی و کاربرد
برگ ها و سرشاخه های گلدار مریم گلی خواص درمانی متعددی دارند که مهمترین آنها عبارتند از: ضدعفونی کننده (در صورت استفاده ی خارجی)، ضدتشنج، کمک کننده به هضم غذا، کاهش دهنده ی قند خون، ضدنفخ و ... .

احتیاطات مصرف: مصرف این گیاه در دوران بارداری منع شده است و فرآورده های حاصل از این گیاه سبب کاهش ترشح غدد شیری در مادران می شوند.
نحوه ی مصرف: 2 تا 3 گرم برگ خشک شده را بصورت دمکرده سه بار در طول روز مصرف نمائید.

و ادامه دارد ...

 تصاویر این گیاه

مقالات علمی انگلیسی در مورد این گیاه

مقالات علمی فارسی در مورد این گیاه

 از این به بعد قصد دارم در پایان هر مطلب یک یا دو سوال مطرح کنم و تمایل دارم شما دوستان علاقه مند به گیاهان دارویی در قسمت نظرات این مطلب، به این سوالات پاسخ بدهید. اگر می خواهید پاسخ هایتان خصوصی باشه و برای دیگران قابل دیدن نباشه در هنگام پاسخ دادن گزینه ی پاسخ خصوصی را انتخاب کنید. و اما سوالات:
1- به نظر شما چرا با این همه صحبت از گیاهان دارویی در کشورمان و این همه غرور ملی در مورد سوابق تاریخی ایرانیان در طب گیاهی، ما از بسیاری از کشورهای دیگر در زمینه ی تولید و فرآوری گیاهان دارویی عقب هستیم؟!!
2- علت نامگذاری این گیاه در زبان فارسی به نام مریم گلی چیست؟!