گیاه دارویی گل انگشتانه Digitalis purpurea

گل انگشتانه (گل انگشتانه ارغوانی)

Digitalis purpurea

Foxglove - Purple Foxglove

گل انگشتانه کرکدار

Digitalis lanata

Grecian Foxglove

Scrophulariaceae

 

معرفی و گیاهشناسی

گل انگشتانه ارغوانی گیاهی است دوساله (به ندرت سه ساله) با ارتفاع 1 تا 5/1 متر. در سال اول دارای برگ های طوقه ای با طول 30 تا 40 سانتی متر است که در سال دوم از میان این برگ های طوقه ای یک ساقه ی گل دهنده خارج می گردد. گل ها به رنگ های قرمز، ارغوانی، و به ندرت سفید هستند که داخل کاسه ی گل ها لکه های قهوه ای رنگی مشاهده می گردد. میوه اش از نوع کپسول است و دارای تعداد زیادی بذر قهوه ای رنگ می باشد. وزن هزار دانه ی بذور 05/0 تا 06/0 گرم است. این گیاه بومی ایران نیست ولی برای مصارف دارویی و بصورت زینتی کشت می گردد.

Digitalis lanata که به گل انگشتانه کرک دار معروف است، دارای کرک های فراوان در قسمت فوقانی ساقه و در کاسه ی گل ها می باشد. گل ها در این گونه به رنگ سفید هستند که لکه های قهوه ای رنگی در درون آنها مشاهده می گردد. دارای ترکیبات متفاوتی نسبت به گل انگشتانه ارغوانی است و بر طبق تحقیقات، میزان مواد موثره  در برگ های این گونه 4 برابر گل انگشتانه ارغوانی می باشد. اما به دلیل سمیت زیاد، کمتر مورد استفاده اشخاص قرار می گیرد  و فقط در صنایع داروسازی استفاده می شود. این گونه هم بومی ایران نیست.
تنها گونه ی D.nervosa  بومی ایران است و در مناطق وسیعی از شمال و غرب کشورمان می روید.

نیاز های اکولوژیکی و پراکنش

گل انگشتانه بومی غرب اروپا است و در جنگل ها، بیشه زارها و مناطق مرطوب می روید. گیاهی رطوبت پسند با نیاز آبی بالا است که نور کافی سبب افزایش مواد موثره در برگ هایش می گردد. درخاک هایی با بافت متوسط با اسیدیته (پ هاش) ۵/۴ تا 2/8 (کمی اسیدی) بخوبی رشد می کند.

 

کاشت، داشت و برداشت

تکثیر گل انگشتانه توسط بذر صورت می گیرد. حدود 4 تا 5 کیلوگرم بذر (جهت کشت در یک هکتار زمین زراعی) را 2 تا 3 روز در آبی با دمای 30 درجه خیس می نمائیم. سپس آنها را در ردیف هایی با فاصله ی 50 سانتی متر و در روی ردیف ها با فاصله ی 10 سانتی متر کشت می کنیم. عمق کاشت بذور در حدود 5/0 سانتی متر می باشد. بذرها 25 تا 30 روز پس از کاشت سبز می شوند. در سال اول فقط برگ های طوقه ای تولید می شود ولی در سال دوم ساقه ی گل دهنده ی گیاه ظاهر می گردد. افزودن کود دامی پوسیده و 50 کیلوگرم کود ازته (5/1 تا 2 ماه پس از سبز شدن بذور) و 100 کیلوگرم اکسید فسفر در سال دوم سبب افزایش قابل توجه محصول می گردد. کاربرد بیش از حد فسفر با اینکه ممکن است سبب افزایش سطح برگ ها شود اما از میزان مواد موثره آن می کاهد.
رشد اولیه گیاه در سال اول بسیار کند و بطئی است، بنابراین مبارزه با علف های هرز در این زمان ضروری می باشد.
برگ های گل انگشتانه مورد برداشت قرار می گیرند که میزان برداشت برگ ها در سال اول کمتر می باشد تا گیاه در سال بعد قادر به ادامه زندگی باشد. برگ های طوقه ای از نظر گلیکوزید غنی تر هستند. پس از برداشت برای جلوگیری از فعالیت آنزیم های تجزیه کننده ی گلیکوزید ها، عمل خشک کردن برگ ها به سرعت در دمای 80 درجه صورت می گیرد. عملکرد برگ خشک 5/1 تا 2 تن در هکتار است  و عملکرد بذر 250 تا 350 کیلوگرم در هکتار می باشد.

فرآوری

برگ های D.purpurea  دارای گلیکوزید هایی مانند دیجیتالین، دیجیتوکسین، دیجیتونین، جیتوکسین، دیجی نین و ... هستند.
برگ های D.lanata  دارای گلیکوزید هایی مانند دیگوکسین، دیگوکسی ژنین، لاناتوزید هایA ،B ، C، D و ... است.

 

خواص درمانی و کاربرد

برگ های گل انگشتانه در کارخانه های داروسازی برای تولید داروهای تقویت کننده و تنظیم کننده ی ضربان قلب و درمان نارسایی های قلبی کاربرد گسترده ای دارند. دارویی با نام دیجیتال (دیجیتالین) در داروخانه های کشور موجود است که از این گیاه حاصل شده است. همچنین برگ ها سبب افزایش فشار خون می شوند و دارای خاصیت مدری هستند. دوز درمانی  برگ ها بسیار نزدیک به دوز سمی آن می باشد، لذا مصرف برگ های گل انگشتانه بدون نظارت پزشک ممنوع می باشد. نکته ی دیگر این است که مواد موثره ی برگ های گل انگشتانه در بدن جمع می گردند، بنابراین از مصرف طولانی مدت برگ ها و داروهای حاصل بایستی خودداری نمود. مصرف این گیاه در دوران بارداری و شیردهی ممنوع اعلام شده است.

و ادامه دارد ...

 
تصاویر این گیاه

مقالات علمی در مورد این گیاه