گیاه دارویی زوفا Hyssopus officinalis

 

زوفا

Hyssopus officinalis

Hyssop

Lamiaceae

معرفی و گیاهشناسی
یکی از قدیمی ترین گیاهان دارویی است که در آثار تئوفراست، بقراط، دیوسکورید و ... آمده است. گیاهی است چندساله (5 تا 7 ساله)، خشبی با ارتفاع 40 تا 70 سانتی متر، دارای برگ های باریک و کوچک که به صورت متقابل بر روی ساقه ای چهارگوش قرار دارند. هر بوته دارای انشعابات فراوان ساقه است که گل های آبی، سفید یا صورتی رنگ در کنار برگ ها ظاهر می شوند. میوه اش یک فندقه ی چهار قسمتی است که بذور سیاه رنگی در آن وجود دارد.

نیاز های اکولوژیکی و پراکنش
منشا این گیاه، آسیای صغیر است و از دریای خزر تا دریای سیاه در مناطق شنی می روید. در ایران به صورت خودرو در استان های آذربایجان شرقی و غربی و اطراف دریای خزر می روید. گیاهی است مقاوم به خشکی که به خاک های دارای ترکیبات کلسیمی علاقه مند است و خاک هایی با pH ۵ تا ۵/7 و دارای بافت متوسط را می پسندد.

کاشت، داشت و برداشت
بهترین زمان کاشت زوفا در نیمه دوم اسفندماه و به صورت کشت مستقیم بذور در مزرعه می باشد. در حدود 3 تا ۵ کیلوگرم بذر در این حالت استفاده می شود. استفاده از کود های حیوانی برای این گیاه مناسب نیست و کود های شیمیایی نظیر اکسید فسفر(60 تا 80 کیلوگرم در هکتار)، اکسید پتاس(60 تا 80 کیلوگرم در هکتار) در فصل پائیز و کود های ازته(40 تا 50 کیلوگرم در هکتار) در اسفندماه قبل از کاشت توصیه شده است. استفاده از کود های ازته بصورت سرک در فصل بهار سبب افزایش عملکرد و مواد موثره ی گیاه می شود.
مبارزه ی میکانیکی و شیمیایی با علف های هرز در طول دوره رویشی بسیار مفید است. در مورد برداشت زوفا، اگر هدف ما استخراج اسانس باشد بایستی گیاه را از ناحیه فوقانی ساقه های چوبی در زمان گل دهی کامل(تابستان) جمع آوری کنیم و اگر هدف ما استفاده از پیکره رویشی گیاه باشد، برداشت محصول در اوایل گل دهی صورت می گیرد. پس از برداشت، خشک کردن قطعات گیاهی در خشک کن های الکتریکی در دمای 30 تا 3۵ درجه صورت می گیرد. عملکرد محصول تر در سال اول 2 تا 3 تن در هکتار و در سال دوم 6 تا 10 تن در هکتار است که میزان محصول خشک حاصل از آنها 20 تا 2۵ درصد محصول تر می باشد. عملکرد اسانس در هر هکتار زوفا 8 تا 15 کیلوگرم ذکر شده است.

فرآوری
سرشاخه های گلدار زوفا دارای اسانس، فلاونوئید، تانن، مواد تلخ، دیوزمین و هیسوپین است. ترکیبات مهم اسانس زوفا شامل پینوکمفن، آلفاپینن و بتاپینن هستند. مقدار اسانس در سرشاخه های گل دار زوفا در حدود 3/0 تا 1 درصد می باشد.

خواص و کاربرد
سرشاخه های گلدار زوفا بطور گسترده در درمان بیماری های مربوط به دستگاه تنفس مانند سرفه، برونشیت و آسم کاربرد دارند. دارای خواص دیگری چون خلط آور، ضد آبریزش بینی و محرک تعریق است. اسانس زوفا دارای خواص آنتی باکتریالی و ضد ویروسی می باشد. مصرف این گیاه در دوران بارداری ممنوع اعلام شده است.

و ادامه دارد ... 

تصاویر این گیاه

مقالات علمی در مورد این گیاه